Đề án giãn dân phố cổ (GDPC) đang thu hút rất nhiều sự quan tâm của đông đảo người dân. Theo kế hoạch, trong tháng 8 này, Đề án GDPC sẽ được BQL phố cổ và UBND Q.Hoàn Kiếm trình UBND TP Hà Nội xem xét phê duyệt, nhằm giảm bớt sự quá tải về mật độ dân số cũng như tạo điều kiện môi trường sống tốt hơn cho người dân nơi đây. Tuy nhiên, đề án cũng đưa đến những băn khoăn cho người dân như về cơ chế, chính sách đền bù, hỗ trợ, tái định cư, việc làm tại nơi ở mới… chứ không đơn thuần chỉ là vấn đề di dời.

Rất nhiều người dân phố cổ băn khoăn về việc làm tại nơi ở mới

Là trung tâm của TP, khu vực phố cổ có vị trí rất đắc địa, không chỉ mang giá trị về tinh thần, giá trị về tâm linh, truyền thống mà còn có giá trị sinh lời rất cao (giao dịch, thương mại, dịch vụ vô cùng thuận lợi). Theo thời gian, diện tích phố cổ bất đắc dĩ bị thu hẹp dần bởi mật độ dân cư ngày càng đông, sống thành tầng tầng lớp lớp trong các nhà cổ có diện tích rất hẹp, điều kiện sống cũng vì thế mà trở nên chật chội, bó hẹp. Đi một vòng xung quanh khu vực phố cổ dễ nhận thấy hầu hết các con ngõ dẫn vào “xóm chung” chỉ cao khoảng 2m và rộng khoảng 70 - 80cm, phía trên bị các nhà xây bịt kín khiến con ngõ trở thành một cái hầm trên mặt đất, tối om và sâu hun hút. Từ ngoài đường đi gần 30m mới vào đến nơi sinh sống của các hộ dân, một người đi thì rộng, nhưng khi có hai người thì phải hơi nghiêng người mới lách qua được. Trong mỗi xóm chung đó có ít nhất từ 8 đến 10 hộ gia đình cùng chung sống trong điều kiện chật hẹp, thiếu không khí, ánh sáng (nhiều nơi phải dùng chung nhà vệ sinh, chỗ nấu ăn, bể nước…). Để vào được nhà nào đó bên trong cũng phải đi khá lắt léo qua ngõ ngách, cầu thang. Sống tại khu vực “đất vàng” nên mỗi một khoảng không đều quý giá, việc lấn chiếm, cơi nới để có thêm diện tích sinh hoạt không còn xa lạ đối với người dân nơi đây (bất cứ chỗ nào có khoảng trống và ánh sáng đều được trưng dụng để phơi quần áo, tận dụng làm nơi nấu ăn…).

Cuộc sống thiếu tiện nghi, chật chội là vậy, song người dân nơi đây vẫn bám trụ, kinh doanh đủ mọi ngành nghề, chỉ một mét vuông đất mặt tiền thôi cũng có thể thu được nguồn lợi đủ nuôi sống cả gia đình nên hầu như phía ngoài mặt đường, vỉa hè khu phố cổ đều được người dân tận dụng kín hết, ngày cũng như đêm đều tấp nập, đông đúc, tạo nên thương hiệu và nét đặc trưng của nhà phố cổ. Tuy nhiên, bên trong đó lại tiềm ẩn nhiều rủi ro, nguy cơ có thể nhận thấy khi mà số dân phố cổ càng ngày càng đông, diện tích chỗ ở bị nhỏ dần, việc cơi nới không gian sống tự phát, không đồng bộ đã làm cho phố cổ bị quá tải, xuống cấp trầm trọng (nhà có thể đổ sập xuống bất cứ lúc nào, vấn đề phòng cháy chữa cháy, điều kiện sống không được đảm bảo, rất khó khăn…).

Chủ trương di dân ra khỏi khu vực phố cổ chính là để giải quyết điều kiện, ăn ở của người dân phố cổ, nhưng khi nhắc đến vấn đề này, có nhiều ý kiến trái chiều ủng hộ lẫn không đồng tình. Đại diện các gia đình tại số 94 Hàng Buồm, bác Lê Doanh Duy cho biết: “Trong ngõ này có 9 hộ gia đình cùng sinh sống, gia đình đã sống ở đây khoảng 40 năm, gồm 17 người cùng sống trong diện tích nhà khoảng 30m2. Nếu tính bình quân mỗi nhân khẩu trên diện tích ở thì quá chật và bất tiện. Tôi có nghe và tìm hiểu về dự án di dân phố cổ, không biết gia đình tôi có nằm trong diện di dân không nhưng theo tôi nên di dời là đúng bởi vì phố cổ đông quá, di dân là để tạo điều kiện sống tốt hơn nhưng cũng phải đảm bảo công ăn việc làm cho người dân để thích ứng với chỗ ở mới”. Bên cạnh đó cũng có nhiều hộ dân trong diện di dời không mấy mặn mà, bởi họ cho rằng, khi dời đến một nơi ở mới, chắc chắn sẽ không kinh doanh, buôn bán được dễ dàng như khi ở trung tâm, nhất là những hộ có cửa hàng, ki-ốt mặt phố. Nhiều vấn đề liên quan cũng được người dân đưa ra như ông Vũ Văn Huy (26 Hàng Ngang) băn khoăn về chuyện người dân đang buôn bán, mưu sinh tại phố cổ sẽ được tạo điều kiện việc làm như thế nào tại khu giãn dân Việt Hưng (Q.Long Biên)? mức giá đền bù thế nào khi mỗi mét vuông đất phố cổ đều được coi là “tấc vàng”? hạ tầng cơ sở như trường học, trung tâm y tế, chợ ra sao? giá bán nhà tái định cư sẽ được tính toán như thế nào?...

Những năm qua, Hà Nội đã thực hiện rất nhiều dự án di dời, bố trí tái định cư cho hàng vạn hộ dân, nhưng với đề án GDPC, việc di dời nếu không có phương án tính toán kỹ lưỡng, khả thi sẽ khó thuyết phục được người dân và rất có thể dự án lại một lần nữa phải nằm trên giấy.

Theo Bao Xay Dung